Michaela van der Veldt: “Als je kanker krijgt, dendert die ziekte niet alleen je leven, maar ook je relaties binnen”

Michaela: “Mensen zijn sociale wezens, we staan altijd in relatie tot elkaar. Als familie, vrienden of liefdespartners. Maar ook tot een werkgever, studiegenoten of teamleden bij een sportvereniging. Relaties zijn complex en kennen patronen. Je hebt te maken met een dynamiek in de relatie die wordt bepaald door onder andere overtuigingen, rollen, verwachtingen en ervaringen. En niet alleen die van jezelf, maar ook die van de ander.

Als je kanker krijgt, dendert die ziekte niet alleen je leven, maar ook je relaties binnen. Je kunt het bijna zien als een derde partij in die relaties. Door die toevoeging verandert de dynamiek en dat heeft hoe dan ook impact.”

Michaela: “Kanker roept veel verschillende emoties op. Die emoties verschillen per persoon, maar bij iedereen zie je de wisseling tussen angst en hoop. Je kunt dit zien als een medaille met aan de ene kant angst voor bijvoorbeeld de behandeling en de toekomst, en aan de andere kant de hoop op een goede uitslag of prognose.

Je weet nooit hoe iemand reageert op de stress die kanker met zich meebrengt. Waar de ene misschien wordt overmand door angst, houdt de ander zich alleen vast aan hoop.

Als mensen binnen een relatie hier heel verschillend mee omgaan, kan dat polariserend werken. Je begrijpt elkaar niet meer, weet niet hoe je er voor iemand moet zijn of voelt je niet gesteund. Het is de kunst om in die relatie beide zijden van die medaille te laten zien. Soms is de ene bang en geeft de ander hoop. Soms zijn jullie samen bang en zoek je samen naar hoop. Zo komt het meer in balans.”

De impact van kanker op een relatie wordt onder andere bepaald door de band die je hebt. Hoe dicht staat iemand bij je en wat voor rol speelt iemand in jouw leven?

Liefdesrelaties
Michaela: “Als je lange tijd met een partner samen bent, heb je een soort dans ontwikkeld. Iets wat werkt. Door kanker kunnen iemands behoeftes, taken en rollen veranderen. Waar iemand vaak de leiding nam in bepaalde taken (bijvoorbeeld: koken, verjaardagscadeautjes kopen of de vakantie plannen), kan dit nu helemaal omdraaien. Dat vraagt soms om een nieuwe choreografie.

Als je een nieuwe liefdesrelatie aangaat en gaat daten, neem je niet alleen je nieuwe realiteit (kanker, uiterlijk, je zelfbeeld) mee naar die date maar ook je ervaringen en onzekerheden uit voorgaande dates of relaties. Dat maakt het daten na een kankerdiagnose extra complex. Veel AYA’s zijn hun onbevangenheid kwijt en zijn constant aan het afwegen: Durf ik mezelf bloot te geven? Zowel letterlijk als figuurlijk.

Ouder-kindrelaties
Michaela: “Als jongvolwassene zit je in een fase waarin je je losmaakt van je ouders. Je gaat op jezelf wonen en geeft je eigen leven vorm. Je oOntwikkelt je eigen identiteit, zoekt je plek in de maatschappij en bouwt aan een sociaal netwerk. Als je door kanker noodgedwongen weer bij je ouders moet gaan wonen, doet dat iets met je gevoel van autonomie. Ouders nemen vaak de rol van zorgen en beschermen weer op zich. Dat is heel lastig in deze levensfase. Want hoe goed bedoeld ook, soms kan de zorg van ouders ontzettend beknellend voelen.”

Relaties met leeftijdsgenoten
Michaela: “Ook de relatie met leeftijdsgenoten is vaak ingewikkeld. Als je jongvolwassene bent, ben je volop in ontwikkeling. Niet alleen op lichamelijk vlak, maar ook psychosociaal. Grote veranderingen volgen elkaar snel op. Kanker betekent dat deze ontwikkeling (deels) stil komt te staan, want je bent simpelweg bezig met overleven.

Afhankelijk van de duur en impact van de behandelfase worden de verschillen tussen jouw leven en dat van leeftijdsgenoten groter. De een leeft van behandeling naar behandeling, de ander haalt diploma’s, gaat trouwen of maakt carrièrestappen. Het is een grote uitdaging om bij elkaar aansluiting te houden.”

Michaela: “Samen met de AYA of diens naasten, probeer ik te onderzoeken hoe de dynamiek in hun relatie werkt en wat de impact van kanker daarop is. Samen met de patiënt probeer ik van een afstandje te kijken naar wat er binnen zo’n relatie gebeurt. Die inzichten geven de AYA regie, en dat is ontzettend belangrijk binnen AYA-zorg.

AYA-zorg draait echt om de vraag: wie ben jij en wat heb je nodig? En het is aan ons, als AYA-zorgprofessionals, om AYA’s te begeleiden naar het antwoord op die vraag. Niet alleen tijdens de behandeling, maar juist ook in de herstelfase of in geval van leven met een onzekere prognose.

Het mooie is dat kanker een relatie niet hoeft te verslechteren. Relaties zijn heel veerkrachtig. Daardoor kan kanker ook zorgen voor meer verbondenheid.”